Đang đóng BHXH bắt buộc có được đóng BHXH tự nguyện?

BHXH bắt buộc có được đóng BHXH tự nguyện không là thắc mắc của nhiều người lao động khi muốn tăng thời gian tham gia hoặc nâng mức hưởng lương hưu sau này. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người đang thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc không thuộc nhóm đối tượng tham gia BHXH tự nguyện trong cùng thời gian. Tuy nhiên, thời gian đã đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện ở các giai đoạn khác nhau vẫn có thể được cộng để làm cơ sở tính hưởng chế độ hưu trí, tử tuất theo quy định.

1. Đang đóng BHXH bắt buộc có được đóng BHXH tự nguyện không?

Không.

Theo khoản 4 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, đối tượng tham gia BHXH tự nguyện bao gồm công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và không phải người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng.

Điều này có nghĩa là nếu người lao động đang làm việc và thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc thì không thể đồng thời tham gia BHXH tự nguyện để đóng thêm trong cùng khoảng thời gian.

Ví dụ:

Anh A đang làm việc theo hợp đồng lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Hằng tháng, anh A đã được đóng BHXH bắt buộc theo quy định.

Trong thời gian này, anh A không thể đăng ký thêm BHXH tự nguyện với mục đích đóng thêm một khoản tiền để tăng thời gian hoặc mức hưởng lương hưu.

2. Khi nào người lao động có thể tham gia BHXH tự nguyện?

Người lao động có thể tham gia BHXH tự nguyện khi không còn thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và đáp ứng điều kiện theo quy định.

Trường hợp phổ biến là người lao động nghỉ việc, chấm dứt hợp đồng lao động và không tiếp tục thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Khi đó, người lao động có thể lựa chọn tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện để duy trì thời gian đóng, thay vì để khoảng thời gian không tham gia làm gián đoạn quá trình tích lũy cho mục tiêu hưởng lương hưu.

Luật BHXH 2024 quy định mức đóng BHXH tự nguyện được tính trên cơ sở thu nhập làm căn cứ đóng do người tham gia lựa chọn. Tỷ lệ đóng BHXH tự nguyện là 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất.

3. Thời gian đóng BHXH bắt buộc và tự nguyện có được cộng dồn không?

Có.

Không được hiểu rằng người lao động chỉ được tham gia một loại BHXH trong toàn bộ quá trình làm việc.

Điểm quan trọng là không tham gia hai loại trong cùng một thời gian, nhưng người lao động có thể có các giai đoạn tham gia khác nhau.

Ví dụ:

• Giai đoạn 1: Người lao động làm việc tại doanh nghiệp và tham gia BHXH bắt buộc.

• Giai đoạn 2: Người lao động nghỉ việc, không còn thuộc diện BHXH bắt buộc và chuyển sang BHXH tự nguyện.

• Giai đoạn 3: Người lao động quay lại làm việc và tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc.

Các khoảng thời gian tham gia BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện có thể được cộng để làm cơ sở tính hưởng chế độ theo quy định của Luật BHXH 2024. Điều 5 của Luật quy định người vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc vừa có thời gian đóng BHXH tự nguyện được hưởng các chế độ tương ứng trên cơ sở thời gian đã đóng của cả hai loại hình.

4. Đang đi làm nhưng muốn tăng lương hưu thì phải làm thế nào?

Nếu đang thuộc diện BHXH bắt buộc, người lao động không thể lựa chọn cách đóng thêm BHXH tự nguyện cho cùng thời gian đó.

Thay vào đó, để tăng mức hưởng lương hưu, cần xem xét các yếu tố liên quan đến mức đóng và thời gian đóng BHXH.

4.1 Tham gia BHXH trên mức tiền lương làm căn cứ đóng phù hợp

Mức hưởng BHXH được xác định trên cơ sở mức đóng và thời gian đóng theo quy định.

Đối với BHXH bắt buộc, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH là một yếu tố quan trọng trong quá trình xác định mức hưởng sau này. Vì vậy, người lao động cần bảo đảm tiền lương làm căn cứ đóng BHXH được xác định và kê khai đúng quy định.

4.2 Duy trì thời gian tham gia BHXH

Thời gian đóng BHXH cũng là yếu tố quan trọng khi xác định quyền lợi về hưu trí.

Do đó, người lao động nên hạn chế việc gián đoạn tham gia BHXH nếu có khả năng tiếp tục tham gia.

Trong trường hợp nghỉ việc và không còn thuộc diện BHXH bắt buộc, người lao động có thể xem xét tham gia BHXH tự nguyện để tiếp tục tích lũy thời gian đóng theo quy định.

4.3 Tìm hiểu bảo hiểm hưu trí bổ sung

Ngoài BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện, Luật BHXH 2024 còn quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Đây là một cấu phần trong hệ thống chính sách BHXH đa tầng, hướng tới việc tạo thêm nguồn tài chính khi người lao động đến tuổi nghỉ hưu.

5. Làm việc tại nhiều doanh nghiệp có phải đóng BHXH ở nhiều nơi không?

Đây cũng là trường hợp người lao động thường nhầm lẫn với việc đóng BHXH tự nguyện.

Theo khoản 5 Điều 2 Luật BHXH 2024, nếu người lao động đồng thời thuộc nhiều đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và giao kết hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động thì việc tham gia BHXH bắt buộc được thực hiện theo quy định của Luật.

Đối với trường hợp người lao động giao kết hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động thuộc trường hợp luật quy định, BHXH bắt buộc được tham gia theo hợp đồng lao động giao kết đầu tiên.

Vì vậy, người lao động không nên tự hiểu rằng cứ có nhiều hợp đồng lao động là có thể tự lựa chọn đóng thêm BHXH tự nguyện để tăng quyền lợi.

6. Một số câu hỏi thường gặp về BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện

6.1 Đang đóng BHXH bắt buộc có được đóng thêm BHXH tự nguyện không?

Không. Người đang thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc không thuộc đối tượng tham gia BHXH tự nguyện trong cùng thời gian theo khoản 4 Điều 2 Luật BHXH 2024.

6.2 Nghỉ việc có được chuyển sang đóng BHXH tự nguyện không?

Có, nếu sau khi nghỉ việc người lao động không còn thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và đáp ứng điều kiện tham gia BHXH tự nguyện.

6.3 Thời gian đóng BHXH bắt buộc trước đó có bị mất khi chuyển sang BHXH tự nguyện không?

Không. Thời gian đã đóng có thể được cộng với thời gian tham gia BHXH tự nguyện để làm cơ sở tính hưởng chế độ theo quy định, nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng.

6.4 Đóng BHXH tự nguyện có được hưởng lương hưu không?

Có. BHXH tự nguyện có chế độ hưu trí và tử tuất theo Luật BHXH 2024. Luật cũng quy định người có cả thời gian đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện được tính trên cơ sở thời gian đã đóng của các loại hình này khi giải quyết chế độ theo quy định.

6.5 Có thể đóng BHXH tự nguyện để tăng lương hưu khi vẫn đang đi làm không?

Không thể dùng BHXH tự nguyện để đóng thêm cho cùng khoảng thời gian đang tham gia BHXH bắt buộc. Nếu muốn tối ưu quyền lợi hưu trí, người lao động cần xem xét mức tiền lương làm căn cứ đóng, thời gian tham gia và các hình thức bảo hiểm hưu trí phù hợp.

7. Quản lý nghiệp vụ BHXH nhanh chóng cùng Vin-BHXH

Chính sách BHXH có nhiều quy định liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp và người lao động. Việc cập nhật đúng quy định giúp hạn chế sai sót trong quá trình kê khai, đóng và giải quyết các chế độ BHXH.

Vin-BHXH là giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghiệp vụ BHXH điện tử, giúp quản lý và xử lý các nghiệp vụ liên quan đến BHXH nhanh chóng, thuận tiện và tiết kiệm thời gian.

Bên cạnh việc hỗ trợ nghiệp vụ, doanh nghiệp và người lao động cũng nên thường xuyên cập nhật các chính sách BHXH mới để chủ động bảo vệ quyền lợi và thực hiện đúng quy định.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp thông tin và được xây dựng trên cơ sở Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15. Khi áp dụng cho từng trường hợp cụ thể, người lao động và doanh nghiệp nên đối chiếu quy định hiện hành hoặc liên hệ cơ quan BHXH để được hướng dẫn.

Nguồn tham khảo: Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025.